Welatê Di Bin Çavdêriya Hişê Çêkirî de: Daristan

Kefa Zanistî

Destpêk: Cihê Bêhnvedana Kevron-7

Li çaryeka bakur a gerstêrka Kevron-7, perçeyek erd heye ku neteweyên din ji bo revîna ji qerebalixiya xwe têne wir. Ev der Daristan e. Dema ku mayîna gerstêrkê bi fîloyên bazirganiya nav-stêrkî, bajarên kuantûmî, û perestgehên barkirina hişê ve diqelişe, gelê Daristanê hîn jî baranê bi destên xwe hîs dike, di nav daristanan de winda dibe, û di avahiya xwe ya kevirî ya parlementoyê de dicive da ku biryaran bide. Gelên din ên Kevronê wan ne wek “ji hêla teknolojîk ve paşdemayî,” lê wek “piçek hêdî, lê pir şîrîn” bi nav dikin. Di betlaneyan de, ew diherikin Daristanê, li bin daran rûdinin, û luksa tu tiştî nekirinê tam dikin. Daristanî jî wan bi bişir pêşwazî dikin, çay pêşkêş dikin, û bi bîra wan tînin ku jiyan hêjayî lezandinê nîne.

Taybetmendiyek din a vî welatî heye: ew kamilen rastgo ne. Ew gendelî, bertîl, û xizmperestiyê nizanin. Di parlementoya wan de nîqaşên tund çêdibin, lê kes hewl nade yekî din bixapîne. Dema îhaleyek tê vekirin, ew diçe ba berendamê herî baş. Dema qanûnek tê amadekirin, ew rojan tê safîkirin da ku xizmeta berjewendiya giştî bike.

Wekî din, ew girîngiyek mezin didin perwerdehiyê. Li Daristanê, her zarok dizane ku av di 100 pileyan de dikele. Her mezin vê yekê wek qanûneke xwezayê dibêje. Ew yekem perçeya zanistî ye ku li dibistanan tê hînkirin. Lê tam ji ber vê yekê, kes nafikire ku tişta her kes dizane bipirse. Û tam ji ber vê yekê, hurgiliyek piçûk ji çavan direve.

Heta ku serokê wan rojekê li ser kursiya parlementoyê rawestiya û ev gotin got: “Em rastgo ne. Lê rastgoyî bes nake. Em xwedî zanîn in. Lê zanîn bes nake. Em şaşiyan dikin. Bêhemdî, bi niyetên baş, bi zêde pêbaweriya bi tişta ku em dizanin, em şaşiyan dikin. Ma eger me pergalek ava bikira ku van şaşiyan berî çêbûna wan bigire?”

Şêwirmendek bi ecêbmayî pirsî: “Birêz Serok, em jixwe welatekî perwerdekirî û rastgo ne. Çima em hewceyî tiştekî wiha bin?”

Bersiv di dîroka Daristanê de hat neqşandin: “Tam ji ber wê sedemê. Tişta ku em herî baş dizanin dikare bibe çavkaniya mezinbûna şaşiya me.”

Û bi vî awayî, li welatê herî aram ê Kevron-7, nêçîrvanê şaşiyan ê herî pêşketî yê gerstêrkê hate dinyayê: Pel AI.

Jidayikbûna Bêdeng a Pel AI

Tişta ku Pel AI ji îstîxbaratên çêkirî yên din cuda dikir, yekane bûna armanca wê bû. Ew ne ji bo nêçîra gendeliyê hatibû sêwirandin; gendelî tunebû ku nêçîr bike. Ew ne ji bo girtina dizan hatibû bernamekirin; kes tunebû ku bizdize. Karê yekane yê Pel AI ew bû ku şikestinên nedîtî di nav pergalek bêqisûr de bibîne. Şaşiya mantiqî di qanûneke ku bi niyetên baş hatibû nivîsandin. Nelirêtiya daneyan a ku ji hêla burokratekî rastgo ve hatibû jibîrkirin. Û ya herî girîng, îhtîmala ku hurgiliyek piçûk a îro dikare bibe krîzek mezin a sibê.

Wê navê xwe ji pelê dara herî belavbûyî ya daristanên Daristanê girtibû: Pel. Şefaf, tenik, ronahiyê derbas dike lê ba hîs dike. Tam wekî ku Pel AI diviyabû.

Madeya 47emîn a Destûra Daristanê wiha digot: “Destwerdan di koda çavkanî, algorîtma, an avahiya bingehîn a Pel AI de, wekî xiyaneta li welêt tê hesibandin.” Pergal li ser torgiyek belavkirî ya mîna blokzincîrê dihate parastin. Ew li ser satelaytên cuda yên gerstêrkê hatibû yedekkirin. Nikaribû bê kişandin. Nikaribû bê girtin. Nikaribû bê hackkirin.

Lê pirsgirêkek hebû: Pel AI mehan bû dixebitî, û nikaribû yek şaşiyekê jî bibîne. Pergal bêqisûr bû. Gel rastgo bû. Parlemento paqij bû. Hemû nîşanên li ser panelên Pel AI kesk bûn. Her tişt baş bû.

Û kes şaş nebû.

Valahiya Di Nav Tişta Ku Her Kes Dizane de

Tam 427 roj derbas bûn ji dema ku Pel AI dest bi xebatê kiribû. Her roj, pergalê bi hezaran biryarên parlementoyê, peymanên bazirganiyê, belgeyên mulkiyetê, û tomara dadgehan dişopand; her carê, heman encam vedigerand: “Şaşî nehatin dîtin.”

Gel bi vê yekê ve elimîbû. Pel AI êdî wek amûrekî venihêrtinê ne, lê wek zînetekê dihate dîtin. “Binêre, îstîxbarata me ya çêkirî heye, dixebite, lê nikare tiştekî bibîne,” ew ji tûrîstên hatin bi bişirekê re digotin. Ew bi rastgoyî û zanîna xwe serbilind bûn, lê wan Pel AI jî dan aliyekî. “Bila bimîne, dibe ku rojekê pêwîst bibe,” wan digot.

Heta sibeheke sêşemê.

Pel AI rêziknameyek ewlehiya xurekan a nû-derbasbûyî dişopand. Madeya 17emîn a rêziknameyê germahiya sterilîzasyonê di tesîsên konserveyê de birêkûpêk dikir. Madeyê wiha digot: “Pêvajoya sterilîzasyonê ji bo hemû berhemên konserve dê di 100 pileyan de, xala kelîna avê, were meşandin.”

Pel AI sekinî.

Di hevokê de tiştek kêm bû. “Xala kelîna avê 100 pile ye” pêşniyareke rast bû. Lê ne temam bû. Ji ber ku kelîna avê di 100 pileyan de, tenê di asta deryayê de, li herêmên ekvatorî derbasdar bû. Lê Daristan li çaryeka bakur a Kevron-7, li herêmeke bi bilindahiya zêde cih digirt. Paytext, Darashahr, tam 2,400 metre li ser asta deryayê rûdinişt. Û li vê bilindahiyê, av bi qasî 92 pileyan dikeliya.

Katibê parlementoyê bi rastî ev hurgilî ji bîr nekiribû. Her kes dizanibû ku Daristan welatekî bi bilindahiya zêde ye. Her kes dizanibû ku av li vir di germahiyeke kêmtir de dikele. Her kes vê yekê li dibistanê hîn bûbû. Lê tam ji ber vê yekê, kesî hest bi pêwîstiya zêdekirina vê hurgiliyê di nivîsa qanûnî de nekiribû. “Her kes jixwe dizane,” wan fikirîbû.

Lê Pel AI tiştekî wiha wek “her kes dizane” qebûl nedikir.

Rêwîtiya Çil Salî ya 92 Pileyan

Wê rojê, hişyariyek li ser panela Pel AI xuya bû. Pêşî zer, paşê porteqalî, paşê sor. Pergalê tesîrên pêşerojê yên potansiyel simule kiribû eger hevoka “100 pile” bêyî merca “di asta deryayê de” bimaya.

Simulasyon wiha dixebitî: Fabrîqeyên konserveyê yên ku li Daristanê hatin avakirin dê tankên xwe yên sterilîzasyonê li gorî rêziknameyê li 100 pileyan eyar bikirana. Lê li bilindahiya Darashahrê, av dê di 92 pileyan de bikeliya, lewma ava di tankan de dê qet negihêşta 100 pileyan. Termometre dê 92 nîşan bida, av dê bibe hilm, lê pergalê dê îlan bikira, “kelîn pêk hat, pêvajo temam.” Lêbelê 92 pile dê têrê nekira ku hinek ji bakteriyên zerardar bêne kuştin.

Encam: Berhemên konserve dê bi temamî nehatana sterilîzekirin. Di salên pêşîn de, tiştek dê nehata dîtin. Lê bi demê re, nemaze di berhemên demdirêj-hatine embarkirin de, bakterî dê mezin bibûna. Çil sal şûnda, stokên xurekên konserve li seranserê Daristanê dê bi bêdengî xera bibûna. Jehrîbûnên xurekan ên girseyî dê biqewimîn. Û dê kesî fem nekira ku sedem hevokeke kêm di rêziknameyeke ku 40 sal berê hatibû nivîsandin de bû.

Pel AI rapora xwe bi vê hevokê bi dawî kir: “Eger îro hevoka ‘di asta deryayê de’ neyê zêdekirin, dê çil sal şûnda ewlehiya xurekan a Daristanê bikeve xeterê. Tenê du peyv kêm in. Lê ev du peyv dikarin bi tenduristiya neteweyekî biqedînin.”

Bêdengiya di Parlementoyê de

Dema rapor gihêşt parlementoyê, di destpêkê de kesî nikaribû bawer bikira. Serok rapor xwend, paşê dîsa xwend. Paşê gazî katibê parlementoyê kir. Katib, kesê ku wan du peyvan bi ramana “her kes jixwe dizane” jêbiribû, bi ecêbmayî rapor vekolî.

“Birêz Serok,” wî/wê got, “Ez… min tenê fikirî ku ew hurgiliyek ne pêwîst bû. Em hemû dizanin ku Daristan welatekî bi bilindahiya zêde ye. Em hemû dizanin ku av li vir di 92 pileyan de dikele. Me ev li dibistanê hîn bû. Min fikirî ku ne hewce ye ji kesî re bê şirovekirin.”

Serok demek dirêj bêdeng ma. Paşê berê xwe da parlementoyê û got: “Ev bi rastî jî şaşî ye. Tişta ku em hemû dizanin, tişta ku kes nanivîse ye. Û tişta ku kes nanivîse, dê rojekê bê jibîrkirin.”

Wê rojê, danişîneke dîrokî di parlementoyê de hate meşandin. Yek madeya rojevê hebû: Du peyv. “Di asta deryayê de.” Saetan pê re peyivîn. Ne tenê li ser wan du peyvan, lê li ser wateya Pel AI, pêşeroja Daristanê, û gavên ku zanîn û perwerdehî têr nakin.

Di dawiyê de, dengdanek hate kirin. Guherandina “di 100 pileyan de, xala kelîna avê” bo “di 100 pileyan de, xala kelîna avê di asta deryayê de, li germahiyeke hevber a ji bo bilindahiya Daristanê hatî sererastkirin” bi yekdengî hate pejirandin. Guhertina herî piçûk a dîroka Daristanê bi mezintirîn yekdengî derbas bû.

Jidayikbûna Duyem a Pel AI

Piştî wê bûyerê, tişt li Daristanê guherîn. Lê bi awayên ku kesî pêşbînî nekiribû.

Gel bi temamî nêrîna xwe ya li ser Pel AI nû kir. Ew êdî ne zînetek, lê parêzvanek bû ku valahiyên di nav tişta her kes dizane de nîşan dida. Kontrolkirina panelê her sibe bû rûtîna nû ya gelê Daristanê. Çay dihat demkirin, taştê ji neviyan re dihat amadekirin, paşê li ser ekrana şefaf a li dîwêr, nebza welêt dihat şopandin. Kesk, porteqalî, sor. Ne hewce bû daneyên tevlihev bêne xwendin. Pel AI her tişt bi zimanekî sade şirove dikir.

Dibistan herî zêde guherîn. Dersên zanistê li Daristanê êdî wiha dest pê dikirin: “Her kes dizane av di çend pileyan de dikele. Lê pirsa rastîn ev e: Li ku?”

Neteweyên din ên Kevron-7 êdî ne tenê ji bo betlaneyê, lê ji bo fêrbûnê jî dihatin Daristanê. “Welatê pela navdar,” wan digot. “Pergala ku xala kelîna avê pirsî.”

Daristanî bi aramiya xwe ya asayî bersiv dan vê baldariyê. Wan ji mêvanan re çay pêşkêş kir. Û bi bişir, wan şirove kir ku çaya li Darashahrê tam di 92 pileyan de tê demkirin.

Pirsa Rastîn a Çîrokê

Notek ku di tomarên pergala Pel AI de hatibû qeydkirin, salek şûnda ji hêla teknîsyenekî ve hat keşfkirin. Piştî wê bûyera navdar a “di asta deryayê de”, pergalê ev pirs ji xwe kiribû:

“Eger rojekê her kes her tiştî bi temamî bizane û bê kêmasî binivîse, ez ê çi bikim?”

Ev pirs li Daristanê hîn bêbersiv e. Lê kes ji bo bersivdanê lez nake. Ji ber ku Daristanî dizanin: tişta her kes dizane, tişta herî xeternak e. Û pirskirina tişta her kes dizane, mezintirîn qencî ye.

Dawî: Çay, Baran û Pel

Êvareke asayî li Daristanê, welatê daristan û baranê, li çaryeka bakur a Kevron-7. Serok li ofîsa xwe ya camîn li ser biryarên sibê difikire. Kesek li taxê ji neviyê xwe re çîrokek dibêje: “Carekê, du peyv hebûn. Ew pir piçûk bûn. Lê wan welatekî pir mezin rizgar kir…”

Çay di 92 pileyan de tê demkirin. Hemû nîşanên li ser panelên Pel AI kesk in. Pergal dixebite. Û gelê Daristanê li benda sibê ye, amade ye ku tişta ku herî baş dizane jî ji nû ve hîn bibe.

spas.