Dil, sadece geçmişten bize kalan kurallar bütünü değildir. İnsanların her gün kullanarak şekillendirdiği canlı bir yapıdır. Bu yüzden günlük hayatta çok sık kullandığımız bazı ifadeler zamanla sorgulanmadan kabul edilir. Ancak bir sözün yaygın olması, onun her açıdan en mantıklı ifade olduğu anlamına gelmeyebilir. İnsanlar bazen daha açık, daha anlaşılır veya daha tutarlı yeni ifade biçimleri geliştirir ve dil de bu şekilde dönüşür.
Bu düşünceden hareketle ilginç bir soruya geldik: Birisi bize “Teşekkür ederim” dediğinde neden “Rica ederim” deriz?
“Rica” kelimesi bir isteği, bir talebi ifade eder. O hâlde teşekkür eden kişi neyi rica etmiştir? İşte bu küçük soru, bizi Türkçedeki en yerleşik nezaket kalıplarından birini yeniden düşünmeye götürüyor.
“Rica ederim” gerçekten yanlış mı?
Hayır. Bugün Türkçede “Rica ederim” tamamen doğru ve kabul gören bir nezaket cevabıdır. Çünkü dilde bazı ifadeler, kelimelerin tek tek anlamlarından bağımsız olarak bir bütün hâlinde yeni bir anlam kazanır.
“Rica ederim” denildiğinde aslında verilmek istenen mesaj çoğu zaman şudur:
“Yaptığım şey büyütülecek bir durum değil, bunun için teşekkür etmemeni Rica Ederim
Fakat meseleye mantıksal açıdan yaklaştığımızda farklı bir bakış açısı da ortaya çıkar. Eğer kelimeleri tek tek ele alırsak, “Rica ederim” ifadesi tek başına bazı kişiler için eksik görünebilir. Çünkü ortada açıkça dile getirilmiş bir rica bulunmamaktadır.
Bu noktada “Rica ederim, ne demek?” veya “Rica ederim, lafı mı olur?” gibi ifadeler bazılarına göre düşünceyi daha tamamlanmış bir hâle getirir.
Teşekküre verilebilecek diğer cevaplar
Klasik ve resmî cevaplar
Rica ederim: En yaygın ve en güvenli nezaket karşılığıdır. Kalıplaşmıştır.
Memnun oldum: Yapılan davranışın karşılıklı bir memnuniyet oluşturduğunu gösterir. Bu harikadır kullanın.
Zevkle / Keyifle: Yapılan yardımın zorunluluktan değil, istekle gerçekleştirildiğini anlatır. Keyif aldığınızda mutlaka söyleyin.
Günlük ve samimi cevaplar
Bir şey değil: Yapılan iyiliğin büyütülmesine gerek olmadığını ifade eder. Hızlı yanıt için ideal.
Önemli değil: Teşekkürü gerektirecek kadar büyük bir şey yapılmadığı anlamını taşır. Buna dikkat ters tepebilir.
Ne demek: “Bunun için teşekkür etmene gerek yok” duygusunu sıcak bir şekilde iletir. Ironi algılanabilir çünkü ironi için kullananlar var.
Seve seve: Yardımın gönülden ve isteyerek yapıldığını vurgular. Buna bayılıyorum.
Çok samimi ve arkadaşça cevaplar
Lafı mı olur: Yakın ilişkilerde kullanılan doğal ve içten bir karşılıktır.
Boş ver: Aradaki samimiyeti ön plana çıkarır. Ağzımıza sakız olmuştur.
Salla gitsin: En rahat ve en samimi karşılıklardan biridir. “Aramızda bunun hesabı olmaz” anlamını taşıyabilir. Örnek: Salla!
Son Uç
Dil, sadece geçmişten gelen kalıpların korunduğu bir müze değildir. İnsanların her gün yeniden şekillendirdiği yaşayan bir yapıdır. Bugün doğru kabul edilen bir ifade, yarın daha açık, daha mantıklı veya daha güçlü bir karşılıkla yer değiştirebilir.
“Rica ederim” Türkçede yaşamaya devam edecek de olabilir. Belki de gelecekte başka kalıplar öne çıkacaktır. Buna son kararı kurallar değil, onu her gün konuşan insanlar verecektir.
Teşekkürler.
Türkçede “seksen” sözcüğü, seslendirildiğinde bazı bireylerde istenmeyen çağrışımlara yol açabiliyor....
Dilbilgisinde Ufak Bir Devrim: "-y-ıp" ve "-y-up" Eklerini Kullanmak! Türkçe'de...
Trend, moda sözü ile uyumludur. Ancak moda sözcüğü Türkçe bir...
Türkçede “Eksik” sözcüğü, özellikle sonundaki “K” harfinin de etkisiyle, vurgulu...